Bắc Thượng（北上）

Bắc Thượng

Câu chuyện xảy ra từ cuối những năm 1980 đến đầu những năm 2000. Một nhóm thanh niên rời quê ở Dương Châu (Giang Tô), đi theo đường Vận Hà Bắc Kinh – Hàng Châu lên phía bắc để tìm việc, tìm cuộc sống mới.

Nhân vật chính là Tạ Vọng Hòa — con trai một người lái thuyền sống ven Vận Hà. Cha anh mất tích trong một lần chèo thuyền ban đêm bị lật, chỉ để lại nửa cuốn sổ ghi chép về dòng sông chưa viết xong. Thi đại học rớt, Vọng Hòa theo cậu lên tàu chở hàng. Lần đầu xa nhà, anh nhét vào túi năm đồng tiền mẹ đưa và một tấm bản đồ Bắc Kinh nhăn nhúm.

Trên con tàu nhỏ đó còn có:

• Trần An, cựu binh ít nói
• Một bác thuyền trưởng già mù, suốt ngày kéo nhị trên boong
• Tiểu Mãn, cô gái trẻ thích lén nghe nhạc Đặng Lệ Quân qua đài bán dẫn

Cả bọn chen chúc trong khoang tàu chật, ăn mì gói với dưa muối, nghe máy diesel gầm vang, nhìn hai bên bờ: lau sậy, ống khói lò gạch, rồi dần dần là những cột điện cao hơn.

Đến Tế Ninh, Vọng Hòa giúp bốc thóc tại trạm lương thực địa phương, quen cô gái Hạ Phụng — người biết sửa đài bán dẫn. Cô nói giọng Sơn Đông, đầu ngón tay lúc nào cũng dính nhựa thông và bụi thiếc hàn. Lần hẹn hò đầu tiên của hai người là trên mái kho thóc: quạt trần quay ù ù trên đầu, dưới chân là đống lúa mì chất cao như núi.

Sau đó đội tàu chuyển sang chạy vận tải đường dài. Vọng Hòa cố thi bằng lái, rồi lái xe tải Giải Phóng đi Thạch Gia Trang. Giữa đường xe hỏng, anh ghé trạm dịch vụ sửa chữa — thế là bị môi giới lừa sạch tiền tiết kiệm, ngồi trước cửa tiệm tiện lợi đổ xăng nhai bánh bao nguội. Nghe mấy người nói giọng Hà Bắc bàn tán bên cạnh: “đi biển”, “thầu khoán”, “làm giấy phép”.

Phim không có cảnh “đổi đời trong một đêm”. Chỉ có:

• Vọng Hòa thuê căn phòng ngăn cách 10m² ở Bảo Định, dán kín tường bằng bản đồ tuyến đường vận tải tự vẽ tay
• Hạ Phụng lắp ráp thành công chiếc đài đầu tiên bắt được sóng ngắn, dùng linh kiện cũ lấy từ đài hỏng
• Trần An làm bốc vác ở cảng Thiên Tân, vai áo rách ba lần vì cõng bao tải, cuối cùng mới đủ tiền gửi thuốc về quê

Đêm Trung Quốc giành quyền tổ chức Thế vận hội 2001 là cảnh khiến người xem nghẹn lại: Cả nhóm góp tiền mua một chiếc TV màu cũ, ngồi giữa quán cơm ngoài trời ở Thương Châu xem trực tiếp. Bà chủ bưng ra mấy bát canh lòng dê nóng hổi, mặt canh lấp lánh váng mỡ. Khi pháo hoa nổ trên màn hình, Tiểu Mãn vuốt đầu con gái vừa mới sinh, nói: “Con sau này phải học tiếng Quan thoại cho thật chuẩn nhé.”

Phim không né tránh những điều khó khăn: Chiếc thuyền cha Vọng Hòa từng lái cuối cùng được vớt lên trong đợt nạo vét đoạn Liêu Thành. Dưới đáy thuyền, cuốn nhật ký đã mốc meo, trang cuối ghi: “Vọng Hòa 6 tuổi, đến tuổi đi học rồi.” Còn ngày con gái Vọng Hòa tốt nghiệp tiểu học, anh đang ngồi trên ghế đá công viên Vận Hà Thông Châu, dạy cháu nhận ra hướng chim bạch lộc bay qua.

Thành thật mà nói — con sông này chưa bao giờ chỉ là phông nền. Nó chở than, chở thóc, chở thư từ… và cũng nâng đỡ cả những hy vọng nặng trĩu của con người.